Food Wiki

ค้นหา 6,333 คำศัพท์

Metrology glossary / คำศัพท์ด้านมาตรวิทยา

คำศัพท์ด้านมาตรวิทยา สถาบันมาตรวิทยาแห่งชาติ

 

ศัพท์ย่อของหน่วยงาน
คำศัพท์
คำศัพท์การทดสอบและการสอบเทียบ

ศัพท์คำย่อหน่วยงาน

BIPM

International Bureau of Weights and Measures : สำนักงานระหว่างประเทศว่าด้วยมาตราชั่ง ตวง วัด (
Bureau International des Poids et Mesures) : สถาบันระหว่างประเทศว่าด้วยมาตรวิทยา

B.S.

British Standards: มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมของประเทศอังกฤษ
CBMW Central Bureau of Weights and Measures : สำนักชั่ง ตวง วัด กระทรวงพาณิชย์
CIPM

Comite' Internatuional des Poids et Mesures : คณะกรรมการระหว่างประเทศว่าด้วยมาตรวิทยา

CIML International Committee of Legal Metrology : คณะกรรมการระหว่างประเทศว่าด้วยมาตรวิทยาเชิงพาณิชย์
CGPM Conference General des Poids et Mesures : ที่ประชุมใหญ่ระหว่างประเทศว่าด้วยมาตรวิทยา
ISO International Organization for Standardization : องค์การระหว่างประเทศว่าด้วยการมาตรฐาน (กำหนด)
ILAC International Laboratory Accreditation Conference : ที่ประชุมระหว่างประเทศว่าด้วยการรับรองห้องปฏิบัติ
I.S. Indian Standards : มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมของประเทศอินเดีย
JIS Japanese Industrial Standards : มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมของประเทศญี่ปุ่น
LMI Legal Metrology Institution : สถาบันมาตรวิทยาเชิงพาณิชย์
LCS Laboratory for Calibration Service : ห้องปฏิบัติการเพื่อการบริการสอบเทียบ
MOC Ministry of Commerce : กระทรวงพาณิชย์
MOI Ministry of Industry : กระทรวงอุตสาหกรรม
MOST Ministry of Science and Technology : กระทรวงวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี
NAC National Accreditation Council : คณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการรับรองระบบงานมาตรฐาน
NIMT National Institute of Metrology (Thailand) : สถาบันมาตรวิทยาแห่งชาติ
NIS National Institution for Standardization : สถาบันแห่งชาติว่าด้วยการมาตรฐาน (กำหนด)
National Lab Acc Committee National Laboratory Accreditation Committee : คณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการรับรองระบบห้องปฏิบัติการ
OIML International Organization of Legal Metrology : องค์การระหว่างประเทศว่าด้วยมาตรวิทยาเชิงพาณิชย์ (Organization International de Metrologic Legale)

Poids et Mesures : การชั่งและวัด (หรือมาตรวิทยา)

SI International System of Units : ระบบหน่วยระหว่างประเทศ
TISI Thai Industrial Standards Institute : สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.)

WTO

World Trade Organization : องค์การการค้าโลก

 

ศัพท์เกี่ยวกับปริมาณและหน่วย (Quantities and Units)

คำศัพท์

คำแปล

(measurable) quantity

ปริมาณ (ที่สามารถวัดได้)

base quantity

ปริมาณรากฐาน

derived quantity

ปริมาณอนุพันธ์

dimension of a quantity

มิติของปริมาณ
dimensionless quantity ปริมาณไร้มิติ
unit (of measurement) หน่วย (ของการวัด)
symbol of a unit (of measurement) สัญลักษณ์ของหน่วย (ของการวัด)
system of units (of measurement) ระบบของหน่วย (ของการวัด)

coherent system of units (of measurement)

ระบบหน่วยที่เชื่อมนัย (ของการวัด)
international system of units, SI ระบบหน่วยระหว่างประเทศ (ระบบเอสไอ)
base unit (of measurement) หน่วยรากฐาน (ของการวัด)
derived unit (of measurement) หน่วยอนุพันธ์ (ของการวัด)
coherent unit (of measurement) หน่วยที่เชื่อมนัย (ของการวัด)
off-system unit (of measurement) หน่วยนอกระบบ (ของการวัด)
multiple of a unit (of measurement) พหุคูณของหน่วย (ของการวัด)
sub-multiple of a unit (of measurement) พหุคูณย่อยของหน่วย (ของการวัด)
value (of a quantity) ค่า (ของปริมาณ)
true value (of a quantity) ค่าจริง (ของปริมาณ)
conventional true value (of a quantity) ค่าจริงสัญนิยม (ของปริมาณ)
numerical value (of a quantity) ค่าเชิงตัวเลข (ของปริมาณ)
reference-value scale (of a quantity or property) สเกลค่าอ้างอิง (ของปริมาณหรือสมบัติ)
 

ศัพท์เกี่ยวกับการวัด (Measurements)

คำศัพท์

คำแปล

Measurement การวัด
Metrology มาตรวิทยา
static measurement การวัดสถิติ
dynamic measurement การวัดพลวัต
principle of measurement หลักการวัด
method of measurement ระเบียบวิธีการวัด
measurement procedure วิธีดำเนินการวัด
measurement process กระบวนการวัด
measurand ปริมาณที่วัด
influence quantity ปริมาณที่มีผลกระทบ
transformed value (of a measurand) ค่าการแปลง (ของปริมาณที่วัด)
measurement signal สัญญาณการวัด
direct method of measurement ระเบียบวิธีการวัดโดยตรง
indirect method of measurement ระเบียบวิธีการวัดโดยอ้อม
fundamental method of measurement ระเบียบวิธีการวัดหลักมูล
definitive method of measurement ระเบียบวิธีการวัดโดยนิยาม
direct-comparison method of measurement ระเบียบวิธีการวัดเปรียบเทียบโดยตรง
substitution method of measurement ระเบียบวิธีการวัดโดยการแทนค่า
differential method of measurement ระเบียบวิธีการวัดโดยใช้ผลต่างอนุพันธ์
null method of measurement ระเบียบวิธีการวัดเทียบศูนย์
 

ศัพท์เกี่ยวกับมาตรฐานการวัด (Measurement Standard)

คำศัพท์ คำแปล
measurement standard, etalon มาตรฐานการวัด
collective standard มาตรฐานร่วม
group standard, series of standards กลุ่มของมาตรฐาน อนุกรมของมาตรฐาน
primary standard มาตรฐานปฐมภูมิ
secondary standard มาตรฐานทุติยภูมิ
international standard มาตรฐานระหว่างประเทศ
national standard มาตรฐานแห่งชาติ
reference standard มาตรฐานอ้างอิง
working standard มาตรฐานใช้งาน
transfer standard มาตรฐานถ่ายโอน
traveling standard มาตรฐานจร
traceability ความสอบกลับได้
calibration การสอบเทียบ
conservation of a measurement standard การอนุรักษ์มาตรฐานการวัด
reference material วัสดุอ้างอิง
certified reference material วัสดุอ้างอิงรับรอง

 

 

 

คำศัพท์การทดสอบและสอบเทียบ

มาตรฐานนี้ได้นำความหมายของคำใน ISO/IEC Guide 25, ISO 8402 และ International Vocabulary of basic and general terms in metrology (VIM) มาใช้และเพิ่มเติมความหมายของคำอื่นๆ เพื่อให้ตรงตามวัตถุประสงค์ของมาตรฐานนี้

 

ห้องปฏิบัติการ (Laboratory) หมายถึง หน่วยงานที่ทำการสอบเทียบและ/หรือทดสอบ

หมายเหตุ 1. ในกรณีที่ห้องปฏิบัติการเป็นเพียงส่วนหนึ่งขององค์กรที่มีกิจกรรมอื่น นอกเหนือจากการสอบเทียบและทดสอบ คำว่า ห้องปฏิบัติการ จะหมายความถึง ส่วนขององค์การที่เกี่ยวกับกระบวนการสอบเทียบและทดสอบเท่านั้น

2. ในที่นี้คำว่า ห้องปฏิบัติการ หมายถึง หน่วยงานที่ทำการสอบเทียบหรือทดสอบ ไม่ว่าจะเป็นห้องปฏิบัติการชนิดใดชนิดหนึ่งดังต่อไปนี้

  • ห้องปฏิบัติการถาวรห้องปฏิบัติการชั่วคราว (Temporary Facility)
  • ห้องปฏิบัติการเคลื่อนที่ (Mobile Facility)
   

ห้องปฏิบัติการทดสอบ

(Testing laboratory)

หมายถึง ห้องปฏิบัติการที่ทำการทดสอบ (ISO/IEC Guide 2-12.4)
   

ห้องปฏิบัติการสอบเทียบ

(Calibration laboratory)

หมายถึง ห้องปฏิบัติการที่ทำการสอบเทียบ
   
การสอบเทียบ (Calibration) หมายถึง ชุดของการดำเนินการทางมาตรวิทยาเพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างค่าชี้บอกโดยเครื่องวัด หรือระบบการวัด หรือค่าที่แสดงโดยเครื่องวัดที่เป็นวัสดุ กับค่าสมนัยที่รู้ของปริมาณที่วัดภายใต้ภาวะที่บ่งไว้

หมายเหตุ1. ผลการสอบเทียบ ทำให้สามารถประมาณค่าผิดพลาดของการชี้บอกของเครื่องวัด ระบบการวัด หรือเครื่องวัดที่เป็นวัสดุ หรือการกำหนดค่า ทำเครื่องหมายบนสเกล ณ ที่ใดที่หนึ่ง

2. การสอบเทียบอาจหาสมบัติทางมาตรวิทยาอื่นๆ ได้ด้วย

3. ผลการสอบเทียบอาจบันทึกไว้ในเอกสาร บางครั้งอาจเรียกว่า ใบรับรองการสอบเทียบ (Calibration Certificate) หรือรายงานการสอบเทียบ (Calibration Report)

4. ผลการสอบเทียบ บางครั้งแสดงด้วยตัวประกอบการสอบเทียบ หรือชุดของตัวประกอบการสอบเทียบ ในรูปแบบของเส้นสอบเทียบ (VIM -6.13)

   
การทดสอบ (Test) หมายถึง การดำเนินการทางวิชาการที่ประกอบด้วยการตรวจหาลักษณะเฉพาะหรือสมรรถนะอย่างหนึ่ง หรือหลากอย่างของผลิตภัณฑ์ วัสดุ เครื่องมือ องค์ประกอบของอินทรีย์สาร (Organism) ปรากฏการณ์ทางฟิสิกส์ กระบวนการ หรือการบริการตามวิธีดำเนินการที่ระบุ

หมายเหตุ โดยทั่วไปผลการทดสอบจะบันทึกเป็นเอกสาร ซึ่งบางครั้งเรียกว่า รายงานผลการทดสอบ (TestReport) หรือใบรับรองผลการทดสอบ (Test Certificate) (ISO/IEC Guide 2-12.1, Amended

   
วิธีสอบเทียบ (Calibration method) หมายถึง วิธีดำเนินการทางวิชาการที่กำหนดสำหรับทำการสอบเทียบ
   
วิธีทดสอบ (Test method) หมายถึง วิธีดำเนินการทางวิชาการที่กำหนดสำหรับทำการทดสอบ
   
การทวนสอบ (Verification) หมายถึง การยืนยันโดยการตรวจสอบและมีหลักฐานแสดงว่าเป็นไปตามข้อกำหนดที่ระบุ

หมายเหตุ การดำเนินการเกี่ยวกับการจัดการเครื่องวัดนั้นการทวนสอบจะเป็นเครื่องช่วยตรวจความเบี่ยงเบนระหว่างค่าที่ชี้บอกโดยเครื่องวัด กับค่าสมนัยที่รู้ของปริมาณที่วัดว่าน้อยกว่างค่าผิดพลาดที่ยอมให้สูงสุด (Maximum Allowable Error) ตามที่ระบุในมาตรฐานหรือกฏระเบียบ หรือคุณลักษณะเฉพาะของการจัดการเครื่องวัด ผลการทวนสอบทำให้ตัดสินใจได้ว่าจะยังคงนำมาใช้ หรือจะต้องทากรปรับแต่ง หรือจะต้องซ่อมแซม หรือลดเกรด หรือติดป้ายห้ามใช้ในทุกกรณีดังกล่าวต้องมีรายเอียดประวัติการทวนสอบที่เป็นลายลักษณ์อักษรและเก็บรักษาไว้ในประวัติ ของเครื่องวัดแต่ละเครื่อง

ระบบคุณภาพ (Quality system) หมายถึง ระบบที่ประกอบด้วยโครงสร้างขององค์กร หน้าที่ความรับผิดชอบ วิธีดำเนินการ กระบวนการและทรัพยากร สำหรับนำการบริหารงานคุณภาพไปปฏิบัติ (ISO 8402-3.8, Without the notes)
   
คู่มือคุณภาพ (Quality manual) หมายถึง เอกสารที่ระบุนโยบายคุณภาพระบบคุณภาพและการปฏิบัติงานอย่างมี คุณภาพขององค์กร

หมายเหตุ คู่มือคุณภาพอาจอ้างถึงเอกสารอื่นที่เกี่ยวข้องกับการจัดการด้านคุณภาพของห้องปฏิบัติการ

   
มาตรฐานอ้างอิง (Reference Standard) หมายถึง วัตถุมาตรฐานซึ่งโดยทั่วไปจะต้องเป็นสิ่งที่มีคุณภาพด้านมาตรวิทยาสูง และมีให้ใช้ ณ สถานที่ที่กำหนดให้ การวัดต่างๆ จะกระทำการสอบเทียบได้จากสถานที่ที่วัตถุมาตรฐานนั้นติดตั้งอยู่ (VIM -6.08)
   
วัสดุอ้างอิง (Reference material) หมายถึง วัสดุหรือสารที่มีสมบัติหนึ่งอย่างหรือหลายอย่างจัดทำมาอย่างดี สำหรับใช้สอบเทียบอุปกรณ์สำเร็จ ใช้ในการประเมินวิธีวัด หรือใช้ในการกำหนดค่าของวัสดุต่างๆ (ISO/Guide 30-2.1)
   
วัสดุอ้างอิงรับรอง (Certified Reference material : CRM) หมายถึง วัสดุอ้างอิงที่ค่าของสมบัติ อย่างหนึ่งหรือหลายอย่าง ได้รับการรับรองโดยวิธีดำเนินการที่ถูกต้องทางวิชาการพร้อมมีใบรับรองหรือสามารถสอบกลับไปยังใบรับรองหรือเอกสารอื่น ที่ออกโดยหน่วยงานที่ให้การรับรอง (ISO/Guide 30-2.2)
   
ความสอบกลับได้ (Traceability) หมายถึง คุณสมบัติของผลการวัดที่สามารถความสัมพันธ์กับมาตรฐานที่เหมาะสม ซึ่งโดยทั่วไปได้แก่ มาตรฐานระหว่างประเทศหรือมาตรฐานแห่งชาติ โดยการเปรียบเทียบอย่างต่อเนื่องกันเป็นลูกโซ่ (VIM-6.12)
   
การทดสอบความชำนาญ (Proficiency testing) หมายถึง การตรวจสมรรถนะในการสอบเทียบหรือการทดสอบของ ห้องปฏิบัติการ โดยใช้วิธีเปรียบเทียบผลระหว่างห้องปฏิบัติการ (Interlaboratory Comparison) (ISO/IEC Guide 2-12.6, Amended)
   
ข้อกำหนด (Requirement) หมายถึง การแปลความต้องการมาเป็นชุดของเกณฑ์คุณภาพเป็นข้อๆ ทั้งเชิงปริมาณหรือเชิงพรรณนา สำหรับลักษณะเฉพาะของสิ่งนั้น เพื่อที่จะทราบและสามารถตรวจสอบได้
การวัด (Measurement) คือ ชุดของปฏิบัติการเพื่อตัดสินค่าของปริมาณที่ถูกวัด (Measurand) ด้วยการเปรียบเทียบกับ มาตรฐานหรือเครื่องมือวัด

(Measurand คือ ปริมาณใดๆ ที่ถูกนำมาวัด) (คำแปลมาจาก VIM - International Vocabulary of Basic and General Terms in Metrology)

ความถูกต้อง (Accuracy) คือ ความสามารถเข้าใกล้ค่าจริง (True Value) ของผลการวัด

หมายเหตุ True Value ในที่นี้คือ Conventional True Value (of a Quantity) คือ ค่าซึ่งแสดงคุณลักษณะของปริมาณเฉพาะเจาะจงที่ตกลงยอมรับ ร่วมกันจากที่ประชุม โดยมีค่าความไม่แน่นอนที่เหมาะสมสำหรับจุดประสงค์ที่กำหนด

ความคลาดเคลื่อน (Error) คือ ผลของการวัดลบด้วยค่าจริงของปริมาณที่ถูกวัด Error = Measured Value - True Value
ความแม่นยำ (Precision) คือ

1. องศาของความสอดคล้อง และเป็นไปตามกันของการวัดที่ไม่ขึ้นต่อกัน ของปริมาณอันหนึ่งภายใต้เงื่อนไขเดียวกัน

2. ค่าความใกล้เคียงกันของผลการวัดซ้ำหลายๆ ครั้ง ซึ่งการวัดหลายๆ ครั้ง จะต้องกระทำภายใต้สภาวะและเงื่อนไขเดียวกัน

ความไม่แน่นอน

(Uncertainty)

คือ

1. ขอบเขตที่กำหนดไว้แน่นอน (Parameter) ร่วมกับผลการวัด ซึ่งบอกลักษณะการกระจายของค่าที่ได้จากวัดซ้ำๆกันที่สามารถ ทำให้อ้างได้สมเหตุสมผลว่าเป็นของปริมาณที่ถูกวัด (Measurand)

2. การรายงานผลการวัด จะต้องรายงานค่าความไม่แน่นอน

ปริมาณ = ค่าที่วัดได้ + ความไม่แน่นอน ที่

ระดับความเชื่อมั่น ... %

อัตราส่วนความถูกต้อง

(Test Accuracy Ratio-TAR)

TAR = ความถูกต้องตามที่ระบุของเครื่องมือวัด

ความถูกต้องของเครื่องมือมาตรฐาน

ISO 10012-1 กำหนดให้ใช้ TAR ตั้งแต่ 3:1 ขึ้นไป

   


(เข้าชม 763 ครั้ง)

คำศัพท์ที่เกี่ยวข้อง
สมัครสมาชิก