Food Wiki

ค้นหา 6,333 คำศัพท์

Prions / พรีออน

 

Prions (พรีออน)

พรีออน (Prion) คือ โปรตีนขนาดเล็ก ไม่ละลายในน้ำ ทนต่อความร้อน ทนต่อการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิทั้งร้อนและเย็น
ทนต่อความแห้ง ทนต่อแสงยูวี และทนต่อการย่อยสลายโดยเอนไซม์ทั้ง
protease และ nuclease สามารถติดต่อระหว่างสิ่งมีชีวิต
และก่อโรคได้ ภาษาอังกฤษ เรียกว่า
proteinaceous infectious particle

คำว่า พรีออน เป็นคำเรียกที่แบบคำผวนของคำนี้ เพราะว่า โพรอีน ฟังสับสนกับสารหลายชนิด

พรีออน ถูกให้คำนิยามโดยนักวิทยาศาสตร์รางวัลโนเบลเมื่อปี พ.ศ. 2540 Stanley B. Prusiner แห่งมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย
ณ ซานฟรานซิสโก ในปี พ.ศ.
2525 (1982)

พรีออนพบทั่วไปทั้งพืช สัตว์ และยีสต์ แต่ที่พรีออนโด่งดังเพราะมันสามารถก่อโรคและทำให้ถึงแก่ชีวิตได้ในเวลาอันรวดเร็วได้
โรคที่พรีออนสามารถก่อได้ คือ โรคสมองอักเสบแบบติดต่อ (t
ransmissible spongiform encephalopathies: TSEs) โรคชนิดนี้เป็น
โรคที่ทำอันตรายถึงชีวิตได้ พบในทั้งคนและสัตว์ ที่ร้ายแรงคือ สามารถถ่ายทอดได้จากการบริโภคเนื้อสัตว์ที่ติดโรค ตัวอย่าง
โรคชนิดนี้ไ ด้แก่
Creutzfeldt-Jakob disease (CJD) ในคน, โรควัวบ้า bovine spongiform encephalopathy "mad cow disease",
โรค scrapie ในแกะ, โรค chronic wasting disease ในกวาง ที่ทวีปอเมริกาเหนือ ซึ่งมีความคล้ายคลึงกับโรคทางสมอง
อย่างโรค
Alzheimer ที่เกิดขึ้นในสมองผู้ป่วยจะพบอะไมลอยด์ (โปรตีนร่างแหที่ไม่ละลายในน้ำ)

โปรตีน พรีออน (PrP) เป็นโปรตีนของร่างกาย เกิดจากการถอดรหัสของยีน พรีออน (Prnp Gene) PrP มีสองรูปแบบคือ

1. รูปแบบปกติ (cellular: PrPC, PrPsen) พบในเซลล์ทั่วไป ละลายในน้ำ มีโครงสร้างเป็น แอลฟา-เฮลิกซ์ และไม่ทน
ต่อเอนไซม์โปรตีเอส (
sensitive) โปรตีนนี้ปกติจะเกาะ (anchor) กับเยื่อหุ้มเซลล์โดย glycosylphosphatidylinositol (GPI) ที่ปลาย
ด้าน
C-Terminus

2. รูปแบบก่อโรค (scrapie form: PrPSc, PrPres) ก่อโรค ไม่ละลายในน้ำ มีโครงสร้างเป็น บีตา-ชีทแบบ anti-parallel
ทนต่อเอนไซม์โปรตีเอส พบได้ในในเซลล์หลายชนิด แต่ที่พบมากคือที่ระบบประสาทและสมอง

พรีออนทั้งสองชนิดถูกสร้างเป็นปกติอยู่แล้วในเซลล์ แต่รูปแบบผิดปกติจะมีในปริมาณที่น้อยมาก

 

วิธีที่ prions ใช้ขยายพันธุ์ตัวเอง คือ มันจะไปเหนี่ยวนำให้โปรตีนสายอื่น "พับตัว" (folding) ในรูปแบบที่ผิดปกติ โปรตีน
ชนิดที่ถูกพับผิดปกตินี้ (
misfolded proteins) จะไปเหนี่ยวนำให้โปรตีนอื่นพับผิดปกติต่อไปเรื่อยๆ และเมื่อเซลล์นั้นตาย prions จะ
หลุดเข้าไปในเซลล์อื่น แล้วก็ไปทำแบบเดิมอีก เข้าทำลายเซลล์โดยวนกระบวนการไปเรื่อยๆ จนเกิดอาการของโรคขึ้นมา
และ
เนื่องจาก prions ไม่มี DNA การแบ่งชนิดสายพันธุ์ของ prions จึงใช้ระยะฟักตัว (incubation time) และอาการของโรคเป็นเกณฑ์

เมื่อต้นปีค.ศ. 2010 ที่ผ่านมา ทีมวิจัยของ Charles Weissmann แห่ง Scripps Research Institute ได้เคยรายงานแล้วว่า prions
สามารถเกิดการกลายพันธุ์ (mutation) ได้ นั่นคือ ตอนที่มันไปพับโปรตีนสายอื่นนั้น โปรตีนที่พับออกมาอาจจะไม่เหมือนกับของเดิม
ทำให้
prions ในเซลล์เดียวอาจจะมีได้หลายรูปแบบ หลายสายพันธุ์ ด้วยเหตุนี้ นักวิทยาศาสตร์จึงเสนอว่ามันอาจจะเกิดวิวัฒนาการ
แบบดาร์วินเนียน (
Darwinian evolution) ได้ด้วย แสดงหลักฐานให้เห็นว่า prions สามารถเกิดวิวัฒนาการได้

 

References :

http://jusci.net/node/1464

http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%AD%E0%B8%AD%E0%B8%99

 



(เข้าชม 503 ครั้ง)

สมัครสมาชิก