นมผึ้ง (Royal Jelly) เป็นอาหารของผึ้งตัวอ่อนและผึ้งนางพญา ผลิตโดยผึ้งงานที่มีอายุประมาณ 5-15 วัน จากต่อม
hypopharyngeal gland และต่อมน้ำลาย (mandibular gland) นมผึ้งมีลักษณะสีขาวคล้ายครีม มีกลิ่นออกเปรี้ยว
และรสค่อนข้างเผ็ดเล็กน้อย ผึ้งงานผลิตนมผึ้งสำหรับเลี้ยงตัวอ่อนของผึ้งทุกชนิดที่มีอายุไม่เกินสามวัน เฉพาะตัวอ่อน
ที่จะเจริญเป็นผึ้งงานนางพญาเท่านั้นที่ได้รับนมผึ้งจำนวนมากตลอดชีวิต ดังนั้นนมผึ้งส่วนที่นำมาจำหน่ายในเชิงธุรกิจคือ
นมผึ้งที่ใช้เลี้ยงนางพญาผึ้งโดยผู้ผลิตใส่ตลอดนางพญาเทียมเข้าไปคุณค่าทางโภชนาการและสุขภาพ คุณค่าทาง
โภชนาการของนมผึ้งในจำนวน 100 กรัม ได้มีผู้ศึกษาเปรียบเทียบกับน้ำนมวัวสดและนมผงอัดเม็ด ถ้าคิดคุณค่าทาง
โภชนาการในส่วนที่กินได้ 100 กรัม จะพบว่านมผึ้งมีปริมาณโปรตีนและกรดแพนโทเทนิกค่อนข้างสูง แต่ขนาดที่รับประทาน
คือ 1 แคปซูลต่อวัน ซึ่งเท่ากับปริมาณนมผึ้งสด 0.33 กรัมต่อวัน ขนาดบรรจุ คือ 1 กล่อง มี 30 แคปซูล คิดเป้นน้ำหนัก
นมผึ้งสด 10 กรัม ราคา 300 บาท โดยมีส่วนประกอบเป็นนมผึ้งร้อยละ 100

คุณค่าทางโภชนาการ ในส่วนที่รับประทานแต่ละครั้ง พร้อมทั้งราคาเปรียบเทียบกับน้ำนมวัวสด และนมผงอัดเม็ด พบว่า
คุณค่าทางโภชนาการที่ได้รับจากนมผึ้งมีน้อยมาก รวมทั้งปริมาณโปรตีนและกรดแพนโทเทนิก ซึ่งกล่าวไว้ในตอนต้น
แต่สรรพคุณที่นำมาเสนอต่อผู้บริโภคคือ กรดไขมันที่เรียกว่า กรดนมผึ้ง (10-hydroxy-2-decenoic acid) ซึ่งมีผู้รายงานว่า
ในนมผึ้ง 1 กรัม มีกรดนมผึ้งอยู่ 19 มิลลิกรัม มีฤทธิ์ต้านทานการเจริญของแบคทีเรีย และต้านการเจริญเติบโตของเซลล์
มะเร็งบางชนิด มีส่วนประกอบของแอซีทิลโคลีน (acetycholine) ซึ่งมีฤทธิ์ขยายเส้นเลือด มีฮอร์โมนเพศชาย (testosterone)
ช่วยเสริมสร้างสมรรถภาพทางเพศ มีกรดเซบาซิก (sebacic acid) ซึ่งเป็นกรดไขมันที่มีฤทธิ์ต้านการเจริญของเชื้อรา
ที่ผิวหนัง นอกจากนี้ยังมีสรรพคุณต่างๆ อีกมากมาย ซึ่งได้มีการนำเสนอไว้จากผลการทดลองในสัตว์ เช่น ฤทธิ์ในการลด
ความดันโลหิต ฤทธิ์ในการชะลอความแก่ ฤทธิ์กระตุ้นการเจริญเติบโต ฤทธิ์ในการลดการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือดฯลฯ
ซึ่งฤทธิ์ต่างๆ เหล่านี้ยังต้องการการศึกษาวิจัยต่อไป

การผลิตและการจำหน่าย  เนื่องจากนมผึ้งซึ่งผึ้งงานผลิตสำหรับเลี้ยงผึ้งนางพญามีคุณภาพสูงกว่านมผึ้ง
ซึ่งผลิตสำหรับเลี้ยงผึ้งงาน ส่วนประกอบก็แตกต่างกัน ด้วยเหตุนี้การผลิตเพื่อการค้าจึงใช้หลอดนางพญาเทียม ซึ่งมีลักษณะ
คล้ายหลอดนางพญาธรรมชาติ และใส่หนอนผึ้งไว้ข้างใน เป็นการหลอกให้ผึ้งงานเข้าใจผิดว่าเป็นหนอนผึ้งนางพญา
ผึ้งงานจะผลิตนมผึ้งสำหรับนางพญา และคายใส่หลอดนางพญาเทียมเหล่านั้น นมผึ้งซึ่งผลิตได้มีปริมาณน้อยมาก การผลิต
เพื่อการค้าจะเก็บผลผลิตทุกสามวัน โดยผึ้งหนึ่งรัง (ผึ้งงานมากกว่า 60,000 ตัว) จะเก็บนมผึ้งได้ประมาณครั้งละ 5-10 กรัม
คุณภาพของนมผึ้งยังขึ้นกับแหล่งผลิต อายุของผึ้งที่ผลิต วิธีการเก็บรักษา ระยะเวลาที่เก็บรักษา ผลิตภัณฑ์ของนมผึ้งซึ้ง
จำหน่ายในท้องตลาด เป็นนมผึ้งแห้งขนาดบรรจุแคปซุลละ 100 มิลลิกรัม (เท่ากับนมผึ้งสดประมาณ 330 มิลลิกรัม หรือ
0.33 กรัม) ราคาประมาณ 1,000 บาทต่อ 100 แคปซูล ขนาดรับประทานวันละ 100-200 มิลลิกรัม

การเก็บรักษา วิธีการเก็บรักษาที่ดีที่สุด คือ ถ้าเป็นนมผึ้งสดเก็บในตู้แช่เยือกแข็ง ถ้าเก็บในรูปผงแห้งโดยใช้กระบวนการ
ฟรีซดรายด์ (freeze drying process) คือการทำให้นมผึ้งเยือกแข็งและระเหิดเอาน้ำออกภายใต้สุญญากาศ ซึ่งเป็รกระบวนก
ารทำให้แห้งแบบไม่ต้องใช้ความร้อน เนื่องจากสารสำคัญในนมผึ้งจะถูกทำลายได้ง่ายเมื่อถูกความร้อนและแสงสว่าง
การเก็บนมผึ้งสดที่อุณหภูมิห้องจะเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างช้าๆ จากนมผึ้งสีขาวนวลเป็นสีเหลืองอ่อนและสีเข้มขึ้น
ถ้าเก็บรักษาไว้หลายสัปดาห์จะกลายเป็นของแข็งสีอำพันและเปราะ รสชาติเปลี่ยนไป ดังนั้นจึงควรเก็บรักษาผลิตภัณฑ์
นมผึ้งไว้ในตู้เย็น (4-8 องศาเซลเซียส)

คุณภาพและมาตรฐาน กระทรวงสามธารณสุขได้ประกาศให้นมผึ้งเป็นอาหารควบคุมเฉพาะ ตั้งแต่ พ.ศ. 2533 โดยกำหนด
ให้นมผึ้งต้องมีคุณภาพและมาตรฐานดังนี้ มีกลิ่นและรสของนมผึ้ง มีกรดนมผึ้ง 10-hydroxy-2-decenoic acid ไม่น้อยกว่า
ร้อยละ 1.5 โดยน้ำหนัก หรือไม่น้อยกว่าร้อยละ 3.5 โดยน้ำหนักสำหรับนมผึ้งที่นำไประเหยน้ำจนแห้ง มีความชื้นไม่เกิน
ร้อยละ 5 โดยน้ำหนัก สำหรับนมผึ้งที่นำไประเหยเอาน้ำออกจนแห้ง มีโปรตีนไม่น้อยกว่าร้อยละ 11 โดยน้ำหนัก หรือ
ไม่น้อยกว่าร้อยละ 30 โดยน้ำหนัก สำหรับนมผึ้งที่นำไประเหยน้ำออกจนแห้ง