จุดเยือกแข็ง (freezing point) คืออุณหภูมิที่ของเหลวเปลี่ยนสถานะเป็นของแข็ง มักใช้กับน้ำเปลี่ยนสถานะเป็นน้ำแข็ง
น้ำบริสุทธิ์ที่ความดันบรรยากาศปกติ (atmospheric pressure) มีอุณหภูมิจุดเยือกแข็ง ที่ 0 องศาเซลเซียส ปริมาณ
ความร้อนที่ใช้เพื่อเปลี่ยนสถานะ คือความร้อนแฝง (latent heat)
การลดลงของอุณหภูมิจุดเยือกแข็ง (freezing point depression) เป็นสมบัติคอลลิเกติฟ (colligative properties)
สารละลาย เช่น น้ำเชื่อม น้ำเกลือ มีจุดเยือกแข็งต่ำกว่าน้ำบริสุทธิ์ เมื่อความเข้มข้นของสารละลายเพิ่มขึ้น
น้ำในอาหาร เช่น ผัก ผลไม้ เนื้อสัตว์ น้ำนม ไข่ ก็อยู่ในรูปของสารละลาย จุดเยือกแข็งของอาหาร จะต่ำกว่าจุดเยือกแข็ง
ของน้ำบริสุทธิ์
| อาหาร | ปริมาณความชื้นฐานเปียก (%) | จุดเยือกแข็ง (o ซ) |
| ผัก | 78-92 | -0.8 ถึง -2.8 |
| ผลไม้ | 87-95 | -0.9 ถึง 2.7 |
| เนื้อสัตว์ | 55-70 | -1.7 ถึง -2.2 |
| ปลา | 65-81 | -0.6 ถึง 2.0 |
| นม | 87 | -0.5 |
| ไข่ | 74 | -0.520 ถึง -0.5025 |
จุดเยือกแข็งของน้ำนม
จุดเยือกแข็งของน้ำนมจากสัตว์ส่วนใหญ่มีค่าใกล้เคียงกัน น้ำนมโคปกติมีจุดเยือกแข็งระหว่าง -0.566 ถึง -0.485
น้ำนมน้ำเหลือง (colustrum) มีค่าต่ำกว่านี้เล็กน้อย
การแปรรูปน้ำนม เช่น การพาสเจอไรซ์ (pasteurization) ไม่มีผลต่อจุดเยือกแข็งของน้ำนม จุดเยือกแข็งของ
น้ำนมพาสเจอไรซ์อยู่ระหว่าง - 0.500 ถึง -0.565
การเจือจางน้ำนมด้วยน้ำทำให้จุดเยือกแข็งของน้ำนมสูงขึ้น น้ำนมโคที่มีน้ำปนอยู่นร้อยละ 5 มีจุดเยือกแข็ง
-0.530 องศาเซลเซียส หากมีน้ำปนอยู่ ร้อยละ 10 และ 20 จุดเยือกแข็งจะเพิ่มขึ้นเป็น -0.506 และ -0.485 องศาเซลเซียส
ในการตรวจคุณภาพเพื่อรับซื้อน้ำนมดิบ น้ำนมดิบที่มีคุณภาพดีควรมีค่าจุดเยือกแข็งระหว่าง -0.520 ถึง -0.525
องศาเซลเซียส การตรวสอบจุดเยือกแข็งของน้ำนมสด เพื่อตรวจการปลอมปนน้ำ โดยใช้เครื่องหาจุดเยือกแข็ง
(Cryoscope จุดเยือกแข็งของน้ำนมสามารถใช้คำนวณหาปริมาณน้ำที่เติมลงไปในน้ำนมได้
ไครโอโพรเทกแทนต์ (Cryoprotectant)
สารที่ใช้เพื่อลดจุดเยือกแข็งให้ต่ำลง ป้องกันการเกิดผลึกน้ำแข็ง ตัวอย่างเช่น ทรีฮาโลส (Trehalose) น้ำตาลซูโครส
(sucrose) กลีเซอรอล (glycerol) น้ำตาลแอลกอฮอล์ (sugar alcohol) เช่น ซอร์บิทอล (sorbitol) เป็นต้น